44 lata temu. Stan wojenny: Noc, która zmieniła Polskę na zawsze

13 grudnia 1981 roku, w nocy z 12 na 13 grudnia, gen. Wojciech Jaruzelski ogłosił wprowadzenie stanu wojennego w Polsce. Władzę przejęła Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego (WRON), co oznaczało początek represji wobec społeczeństwa i opozycji.

Przygotowania do stanu wojennego trwały miesiące. Wojsko, ZOMO, SB i Jednostki Nadwiślańskie zostały postawione w stan gotowości jeszcze przed północą 12 grudnia. Przygotowano listę 13 tysięcy działaczy „Solidarności” do aresztowania, a więzienia były gotowe na tysiące internowanych[1][2]. Jaruzelski nagrał przemówienie dopiero tej nocy, utrzymując operację w ścisłej tajemnicy – nawet wojewodowie dowiedzieli się o 5 rano 13 grudnia[2].

Stan wojenny trwał od 13 grudnia 1981 do 22 lipca 1983 roku. Przerwano łączność telefoniczną, wprowadzono godzinę policyjną, zakazano zgromadzeń i działalności związków zawodowych. Masowe aresztowania rozpoczęły się przed północą – w Gdańsku główne uderzenie spadło na opozycjonistów podczas obrad Komisji Krajowej „Solidarności”[3]. Na ulicach pojawiły się czołgi, a protesty były brutalnie tłumione przez ZOMO i wojsko[5][9].

Dziś, 13 grudnia 2025 roku, przypada 44. rocznica tych wydarzeń. Instytut Pamięci Narodowej (IPN) organizuje uroczystości „Ofiarom stanu wojennego. Zapal Światło Wolności” przy Krzyżu Papieskim na placu Piłsudskiego w Warszawie. O godz. 18.30 rozpocznie się projekcja filmu „Nić nadziei”, a o 19.30 znicze zapalą Prezydent RP Karol Nawrocki, dr hab. Karol Polejowski oraz przedstawiciele korpusu dyplomatycznego[6][7]. Wydarzenie to kontynuacja tradycji upamiętniania ofiar represji komunistycznych.

Stan wojenny był odpowiedzią władz PRL na rozwój „Solidarności”. Mimo sowieckich nacisków, nie doszło do interwencji Układu Warszawskiego – Jaruzelski działał samodzielnie[1]. Represje dotknęły tysięcy Polaków, ograniczając swobody obywatelskie i siejąc terror[4][8].